Ulubiony kiosk PRZEJRZYJ WAKACYJNE WYDANIE Budujemy Dom ZAMÓW Z PRZESYŁKĄ GRATIS >>

Kolekcjonerzy

Żelazka mają swój seksapil. Kolekcja żelazek Mirosława Jędrasa
Żelazka mają swój seksapil. Kolekcja żelazek Mirosława Jędrasa

Żelazka mają swój seksapil. Kolekcja żelazek Mirosława Jędrasa

2015-02-25
Tekst: Małgorzata StalmierskaZdjęcia: archiwum Mirosława Jędrasa

Mirosław Jędras to lider ekscentrycznej grupy Zacier, charakteryzowanej jako "twór muzyczno-prowokacyjno-pijacki o rodowodzie electronic-folk-punk-rockowym". Poza sceną jest doktorem nauk medycznych i nauczycielem akademickim. A żeby tego jeszcze było mało, kolekcjonuje żelazka i zna się na nich jak mało kto w Polsce.

Czy zastanawiał się pan, dlaczego ludzie wpadli na pomysł prasowania ubrań?

Oczywiście. Być ładnie ubranym to jedno z tych pragnień, jakie człowiek chce zrealizować zaraz po zaspokojeniu głodu i innych popędów. Ubrać się ciepło to jedno, a schludnie, pięknie lub odlotowo, to już wyższa i wyrafinowana potrzeba. Są dowody na stosowanie gładzików, choćby kamiennych, już w czasach prehistorycznych. Ubrania swe prasowali Egipcjanie, Rzymianie używali pras, Chińczycy wynaleźli przed tysiącami lat żelazka na węgiel w kształcie patelni. Można zatem powiedzieć, że żelazka rozwijały się wraz ze społeczeństwem, były odzwierciedleniem postępu techniki, sztuki i stanowiły pomost między codziennością a marzeniami.

Mirosław Jędras - kolekcjoner żelazek
Mirosław Jędras, rocznik 1963, z zawodu lekarz, nefrolog, dr nauk medycznych, nauczyciel akademicki, ordynator w Klinice Nefrologii, Dializoterapii i Chorób Wewnętrznych Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, SP CSK przy ulicy Banacha 1a w Warszawie. Ponadto z zamiłowania muzyk, znany pod pseudonimem Zacier, organizator festiwalu Zacieralia, współpracujący między innymi z Kazikiem Staszewskim w ramach projektu Zuch Kazik. Z żoną Beatą mają dwóch synów: Michała, lat 19 i Tomasza, lat 16.

A pan lubi prasować?

Potrafię, ale raczej nie lubię. To prozaiczna czynność, trochę szkoda mi na nią czasu. Ale są fanatycy, którzy fotografują się w czasie prasowania w warunkach nietypowych lub wręcz ekstremalnych, takich, jak podczas skoku ze spadochronem, nurkowania, gdzieś na szczycie górskim itp.

Czy zdarzyło się panu użyć któregoś żelazka ze swoich zbiorów, może niekoniecznie zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem?

Żelazka z mej kolekcji są ozdobą, więc spełniają jedną ze swych pierwotnych funkcji, bowiem dawniej często były estetycznie wykonywane i w czasie wolnym od prasowania zdobiły szafę w kuchni lub kominek. Bywają wykorzystywane jako przycisk do papieru, blokada drzwi, podpórka książek, niektórzy przybijali nimi gwoździe, używali do gorącego masażu, odkażania ubrań lub pościeli. Użyłem kiedyś rozpalonego żelazka węglowego w czasie kręcenia filmu "Sarnie żniwo" zespołu filmowego Skurcz. Ale zwykle żelazka stoją i po prostu cieszą oko.

A czy żelazka inspirują pana artystycznie?

Jak najbardziej. Mają swój seksapil, który nie do wszystkich dociera, ale zagorzali kolekcjonerzy, a takich nie brakuje na całym świecie, odczuwają dużą przyjemność przebywania w ich otoczeniu. Wiele żelazek ma niepowtarzalny design, niektóre bywały produkowane przez prawdziwych mistrzów i te niewątpliwie zaliczają się do dzieł sztuki. Każde ma swoją historię, tajemnicę i stanowi przedmiot magiczny, który łączy nas, również poprzez dotyk z tymi, którzy kiedyś żyli, pracowali, cierpieli i radowali się. To rekwizyty do podróży w czasie.

Żelazko miniaturka, Belgia, przełom XIX/XX w. Kolekcja żelazek Mirosława Jędrasa
Żelazko miniaturka, Belgia, przełom XIX/XX w.

Od dawna pan je zbiera? Co ciekawego jest w tych przedmiotach?

Zbieram żelazka od ponad trzydziestu lat, ale najwięcej zgromadziłem ich w czasie ekspansji giełd internetowych, czyli w ciągu ostatnich dziesięciu lat. Jak każda kolekcja, i ta stopniowo wciąga, niektórych usidla, podobnie jak numizmatyka czy gromadzenie starej broni. Jednak w odróżnieniu od niej, żelazka to przedmioty codziennego użytku, o rodzinnym charakterze, opisujące najlepiej zwykłych ludzi. Ich dzieje pozwalają wiele powiedzieć o historii przodków.

Czy pamięta pan żelazko, które zaczęło kolekcję?

Tak. Było ich kilka, wszystkie przywiozłem w latach siedemdziesiątych od rodziny ze wsi. To zwykłe żelazka węglowe, jakie były produkowane w Końskich jeszcze na początku lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia. Najpierw zbierałem też inne starocie, ale z czasem ograniczyłem kolekcję do żelazek.

W chwili obecnej mam około 900 różnych obiektów do prasowania. Są to żelazka z całego świata, ale też maglownice i piecyki węglowe służące niegdyś do podgrzewania żelazek w prasowalniach. Dominują żelazka węglowe, kumulacyjne oraz na duszę, bo ich było po prostu najwięcej. Większość to żelazka polskie, ale w obecnych czasach, za sprawą Internetu można uczestniczyć w licytacjach na całym świecie. Zatem to, co kiedyś nieosiągalne, jest teraz w zasięgu ręki, niekoniecznie portfela.

Kolekcja żelazek Mirosława Jędrasa. Żelazko Ne Plus Ultra, węglowe z dwoma kominami , USA, początek XX w.
Żelazko Ne Plus Ultra, węglowe z dwoma kominami , USA, początek XX w.

W Polsce żelazka na węgiel produkowano jeszcze w latach 80. XX wieku, czyli nie byliśmy na tym polu zbyt nowocześni. A jak to wyglądało dawniej?

Największe wytwórnie świata produkowały żelazka starego typu jeszcze w połowie XX wieku. Dotyczy to choćby niemieckiego giganta, firmy Grossag. Żelazka węglowe są w ciągłej produkcji w Indiach i innych krajach Wschodu, gdzie prąd nie jest jeszcze dostępny lub jest zbyt drogi. Polska najczęściej naśladowała wzory niemieckie. W czasie zaborów prężnie działał w Warszawie cech mosiężników, o czym świadczą dość często spotykane mosiężne żelazka na duszę sygnowane nazwiskami mistrzów (Witt, Purytz, Gorszkowski i inni).

Na początku XX wieku rozkwitał przemysł odlewniczy i stąd wiele jest na rynku żelazek z Końskich lub Częstochowy. Nacisk kładziono jednak na walory praktyczne, zaś estetyka nigdy nie była na ziemiach polskich priorytetem, w odróżnieniu od żelazek szkockich, belgijskich czy też niektórych holenderskich, francuskich, niemieckich czy angielskich. Można też zauważyć, że żelazka elektryczne były w Polsce o jakieś 20 lat opóźnione.

Żelazko benzynowe Imperial, USA, początek XX w.
Żelazko benzynowe Imperial, USA, początek XX w.

Wśród żelazek są zadziwiające przedmioty, ciekawe wynalazki?

Na przełomie XIX i XX wieku w użyciu były wszystkie znane typy żelazek:

  • kumulacyjne (lite i z odłączanym uchwytem),
  • na węgiel (zwykłe i z kominem),
  • na duszę (pudełkowe lub półokrągłe),
  • na paliwo płynne (spirytus, benzyna),
  • na gaz,
  • elektryczne,
  • na parę wodną.

Były też przyrządy do gładzenia na zimno, maglownice, magle mechaniczne i elektryczne. Specjalistyczne prasowały kapelusze, rękawiczki, stoły bilardowe, wstążki. Były plisownice, karbownice, żelazka cygara, żelazka jaja, grzyby. W niektórych przypadkach można już tylko domyślać się zastosowania. Patenty były czasem tak szalone, że żelazka wyprodukowane na ich podstawie nie nadawały się do użytku i jako takie są obecnie unikalne. Na temat żelazek napisałem książkę, do której odsyłam wszystkich zainteresowanych tematem. Do książki jest dołączony katalog ze zdjęciami większości moich żelazek.

Żelazko szkockie. Żelazko na duszę, Szkocja, XIX w.
Żelazko na duszę, Szkocja, XIX w.

Które żelazka uważa pan za najcenniejsze w swojej kolekcji?

Trzy żelazka szkockie, które są rzadkie, zatem i drogie, ale też bardzo ładne. Niekoniecznie najpiękniejsze, ale najrzadsze jest żelazko spirytusowe z bakiem w uchwycie. Najbardziej poszukiwane są miniaturki i tych mam również sporo. Pięknie prezentują się żelazka cygara, dostojne są bretońskie, skuwane z blachy.

Skąd pozyskuje pan obiekty? Na pchlich targach, serfując po Internecie? Bo oferta polskich galerii i domów aukcyjnych jest w tym zakresie dość skromna.

Niegdyś jeździłem głównie na bazarek na Kole w Warszawie. Najwięcej okazji jest jednak na giełdach internetowych. Śledzę je regularnie i staram się rywalizować z kolekcjonerami z całego świata. Rzeczywiście w sklepach z antykami zwykle nie mają interesujących żelazek, a polskim grzechem jest fałszowanie, podrabianie lub nawet produkcja, czasem bardzo udana, żelazek de novo.

Żelazko włoskie. Żelazko na duszę, Włochy, XIX w.
Żelazko na duszę, Włochy, XIX w.

Kolekcjonowanie tego typu przedmiotów nie jest chyba zbyt drogim hobby. Jak kształtują się ich ceny?

Przeciętne żelazka kolekcjonerskie kosztują od 80-200 zł, te rzadsze kilkaset złotych, a bardzo rzadkie do 2000 zł. Żelazka szkockie to wydatek rzędu 2000 dolarów amerykańskich, za unikalne trzeba zapłacić kilka tysięcy euro. Zatem w porównaniu z obrazami są to niskie ceny. Najwięcej problemów jest z przestrzenią do ekspozycji - potrzebny jest duży dom.

O swoje żelazka dba Pan w jakiś szczególny sposób, wymagają specjalnego czyszczenia, renowacji, napraw?

Odkurzanie żelazek trwa kilka dni - robię to dwa razy w roku. Żelazka czyszczę bardzo delikatnie, aby nie zniszczyć patyny, nie dokonuję napraw, z wyjątkiem tych bezwzględnie wskazanych, a do konserwacji używam łoju foczego do butów.

Jest jakiś przedmiot, o którym pan marzy jako kolekcjoner?

Poszukuję żelazek sygnowanych przez polskich wytwórców oraz datowanych i dedykowanych prezentów ślubnych. Marzę o datowanym żelazku norymberskim z XVIII wieku, jednak jest to obiekt klasy muzealnej, których na rynku nie ma, a ich cena z pewnością byłaby amatorska. Warto podkreślić, że poszukiwanie żelazek to wielka przygoda, bo nie ma kompletnych katalogów i w każdej chwili czekać nas może niespodzianka znalezienia obiektu dotąd nieznanego, a więc również unikalnego.

Data publikacji: 2015-02-25
Pozostałe kolekcje
Sztuka kupowania sztuki. Domy aukcyjne
Sztuka uchodzi bowiem za towar szczególny, ekskluzywny, trudny do oceny i wyceny. Progi domów aukcyjnych czy galerii nierzadko wydają się bramą do tajemnego świata, której nie da się sforsować bez grubego portfela i przeczytanych setek pozycji z zakresu historii sztuki albo przynajmniej bez pomocy doradcy. Kupowanie sztuki w gruncie rzeczy nie jest takie trudne. Podpowiadamy, gdzie, jak, co i za ile kupować. Wędrówkę po rynku sztuki zaczynamy od domów aukcyjnych.
Na pytanie, dlaczego kupować sztukę w domach aukcyjnych, odpowiedź jest prosta. Gwarantują one najbardziej zróżnicowaną i najstaranniej dobraną ofertę oraz największe bezpieczeństwo transakcji.
Czytaj dalej
Żelazka mają swój seksapil. Kolekcja żelazek Mirosława Jędrasa
Żelazka mają swój seksapil. Kolekcja żelazek Mirosława Jędrasa
Mirosław Jędras to lider ekscentrycznej grupy Zacier, charakteryzowanej jako "twór muzyczno-prowokacyjno-pijacki o rodowodzie electronic-folk-punk-rockowym". Poza sceną jest doktorem nauk medycznych i nauczycielem akademickim. A żeby tego jeszcze było mało, kolekcjonuje żelazka i zna się na nich jak mało kto w Polsce.
Żelazka z mej kolekcji są ozdobą, więc spełniają jedną ze swych pierwotnych funkcji, bowiem dawniej często były estetycznie wykonywane i w czasie wolnym od prasowania zdobiły szafę w kuchni lub kominek. Bywają wykorzystywane jako przycisk do papieru, blokada drzwi, podpórka książek, niektórzy przybijali nimi gwoździe, używali do gorącego masażu, odkażania ubrań lub pościeli.
Czytaj dalej

3 numery gratis!

Subskrybuj nasz newsletter. Otrzymasz 3-miesięczną prenumeratę miesięcznika Czas na Wnętrze gratis!

newsletter
3 pomysły na tropikalny wystrój wnętrz

Na punkcie tropików oszalał cały świat! Zapoczątkowany w Ameryce w połowie XX wieku trend szybko trafił do popkultury, a obecnie ... czytaj dalej

Obraz we wnętrzu - jak dobrać?
Kilka refleksji artysty, projektanta wnętrz oraz historyka sztuki o dobieraniu sztuki do wnętrza. Czytaj dalej
Zobacz wszystkie
Widok ekspozycji „Rzeczy warszawskie” Skarby stolicy od 26.05.2017 do 31.12.2017 Muzeum Warszawy  /  Warszawa
Miłośnicy stolicy i świetnego rzemiosła czekali trzy lata na otwarcie tego muzeum. Teraz, po remoncie i gruntownej modernizacji, wreszcie jest! Czytaj dalej.
Zobacz wszystkie
Kolorowe akcenty w męskim mieszkaniu Tekst: Aneta Olkowska;Zdjęcia: Marta Behling/Pion Poziom;;
» Zobacz więcej
 
Czas na wnętrze
Mamy dla Ciebie prezent!
Zapisz się do bezpłatnego newslettera CzasnaWnetrze.pl i pobierz GRATIS 3 numery "Czasu na Wnętrze" w wersji elektronicznej.
W naszym newsletterze znajdziesz:
  • najświeższe trendy w aranżacji wnętrz,
  • nowości ze świata designu i rynku,
  • praktyczne porady, jak mieszkać piękniej i wgodniej,
  • najciekawsze tematy z "Czasu na Wnętrze",
  • informacje o rabatach, promocjach i konkursach.

Czas na wnętrze

Salon Czas na Wnętrze

Najaktywniejsi współkreatorzy
naszego magazynu i portalu - creme
de la creme miłośników stylowych
wnętrz - tworzą elitarny Salon CnW.



Wydanie tabletowe