Wrzesień przynosi do warszawskich galerii i muzeów wystawy, obok których trudno przejść obojętnie. W programie znalazły się zarówno wielkie nazwiska i ważne zjawiska w historii sztuki.
Narodowe Czytanie 2026. „Dziady” Adama Mickiewicza
5 września 2026 roku, godz. 12:00, pomnik Adama Mickiewicza, Krakowskie Przedmieście, Warszawa
To już 15. edycja wydarzenia, które od lat łączy miłośników literatury, instytucje kultury, szkoły i biblioteki w Polsce oraz poza jej granicami. Narodowe Czytanie rozpoczęło się w 2012 roku od wspólnej lektury "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza. W kolejnych latach uczestnicy sięgali między innymi po utwory Aleksandra Fredry, "Trylogię" Henryka Sienkiewicza, "Lalkę" Bolesława Prusa, "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego, "Przedwiośnie" Stefana Żeromskiego, "Balladynę" Juliusza Słowackiego, "Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej oraz "Kordiana" Juliusza Słowackiego.
Tegoroczny lekturą były "Dziady" Adama Mickiewicza, które należą do najważniejszych dzieł polskiego romantyzmu, a ich kolejne części podejmują tematy wolności, patriotyzmu, duchowości, historii i ludzkiego losu. Fragmenty tego dramatu wybrzmiewały podczas wspólnych spotkań organizowanych przez instytucje kultury, biblioteki i szkoły. Do udziału w akcji zachęcał Prezydent RP Karol Nawrocki oraz Pierwsza Dama Marta Nawrocka. Teraz czas na finał Narodowego Czytania. W Warszawie zaplanowano go na sobotę 5 września 2026 roku.
Nabiści. Prorocy nowej sztuki
Muzeum Łazienki Królewskie, Podchorążówka, ul. Agrykola 1, Warszawa
16 lipca - 15 listopada 2026
Niemal sto dzieł nabistów można zobaczyć na wystawie czasowej w Muzeum Łazienki Królewskie. Są wśród nich obrazy takich mistrzów, jak Maurice Denis, Paul Ranson i Paul Sérusier. Mimo że mieli oni duży wpływ na kształtowanie się sztuki nowoczesnej, wciąż pozostają niedostatecznie znani szerszej publiczności.
Nabiści byli grupą artystyczną działającą we Francji w latach 1888-1899. Odrzucili zasady akademickiego malarstwa, a ich prace charakteryzowały się głębokim kolorem, wyraźnym konturem i dekoracyjnością. Choć funkcjonowali krótko, zainspirowali wielu późniejszych artystów, m.in. kubistów. Byli ruchem nowoczesnym, a jednocześnie tajemniczym, o czym najlepiej świadczy ich nazwa, którą sami wymyślili. "Nabi" to po arabsku i hebrajsku "prorok", stąd też nawiązanie w tytule ekspozycji.
Prace pochodzą głównie z zagranicznych kolekcji oraz ze słynnego francuskiego Musée d'Orsay, które wypożyczyło Łazienkom jedną z ikonicznych dla nabistów prac - obraz "Plama słońca na tarasie", autorstwa współzałożyciela ruchu, Maurice'a Denisa.
Na ekspozycji znajdują się również obiekty z dziewięciu krajowych zbiorów publicznych, w tym dzieła Władysława Ślewińskiego, jednego z nielicznych polskich artystów bezpośrednio związanego z École de Pont-Aven i pozostającego pod wyraźnym wpływem Paula Gauguina oraz nabistów. Inni polscy twórcy, którzy w poszukiwaniu nowoczesności czerpali inspirację od nabistów, a których prace możemy zobaczyć na wystawie, to: Mela Muter, Stanisław Wyspiański, Władysław Ślewiński, Marian Wawrzeniecki, Edward Okuń, Jan (Jean) Mirosław Peske (Peské, Peszke), Witold Wojtkiewicz, Wacław Żaboklicki, Karol Frycz, Bolesław Biegas, Henryk Hayden, Jan Rubczak oraz Eugeniusz Zak.
Edward Dwurnik. Duma i wstyd
Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, ul. Marszałkowska 103, Warszawa
31.07.2026–28.02.2027
Wystawa skupia się na twórczości Edwarda Dwurnika z lat 70. i 80. XX wieku, prezentując dwa główne cykle malarskie artysty, zatytułowane Sportowcy i Robotnicy. Muzeum podejmuje temat kluczowy dla polskiej tożsamości w ostatnim półwieczu, jakim było doświadczenie awansu społecznego i głębokich przemian klasowych. W tym kontekście Dwurnik jawi się jako artysta, który z właściwą sobie przenikliwością i ironią zgłębiał tożsamościowe, kulturowe i psychologiczne konsekwencje tego skoku. Zwłaszcza nieustannego ścierania się dwóch afektów organizujących doświadczenie przemiany klasowej struktury społecznej: dumy i wstydu. Emocje te wykraczają daleko poza sferę prywatnych przeżyć, regulują one bowiem przynależność, uznanie i miejsce w społecznej hierarchii, decydują wręcz o poczuciu wartości lub bezwartościowości własnego istnienia i tożsamości.
Wystawie Edwarda Dwurnika towarzyszą prace Patryka Różyckiego z lat 2021–2024 pt. Transformacja. Cykl obrazów dotyczy dzieciństwa i dojrzewania artysty na wsi w ekonomicznym i społecznym wykluczeniu związanym z transformacją lat 90.
Lalka. Czytamy Warszawę na nowo
Muzeum Warszawy, Rynek Starego Miasta 42
Start: 26.09.2026
Jesienią Warszawa należeć będzie do Stanisława Wokulskiego i Izabeli Łęckiej. Krakowskie Przedmieście, Miodowa, Powiśle, Stare Miasto i Łazienki staną się przestrzenią spotkania z bohaterami Lalki, a muzealne obiekty pomogą odtworzyć codzienność XIX-wiecznej stolicy - jej modę, obyczaje, handel, życie towarzyskie i przemiany społeczne.
Program przygotowany przez Muzeum Warszawy obejmuje wydarzenia dla dorosłych, rodzin, młodzieży i szkół. Jednym z jego najważniejszych tematów będzie konfrontacja miasta opisanego przez Prusa ze współczesną Warszawą - podczas debaty "Warszawa Lalki i Warszawa dziś" uczestnicy zastanowią się, co przetrwało z XIX-wiecznej stolicy mimo kataklizmów kolejnego stulecia, a co zmieniło się bezpowrotnie. Uczestnicy spróbują również odpowiedzieć na pytanie, dlaczego powieść Prusa wciąż wywołuje emocje i jak funkcjonuje dziś - w kulturze popularnej, szkole, badaniach akademickich i codziennych rozmowach. Przyjrzą się także temu, czy tematy z książki, takie jak władza, tożsamość czy wykluczenie, pozostają aktualne.
Program pozwoli dosłownie wejść w świat powieści. Osoby biorące udział w spacerach literackich odwiedzą miejsca, w których rozgrywała się akcja Lalki, poznają realia XIX-wiecznej Warszawy i usłyszą fragmenty prozy. Na trasie "Tam, gdzie Wokulski zobaczył pannę Izabelę" przejdą ulicą Miodową oraz przez place Teatralny i Piłsudskiego. Inne spacery poprowadzą m.in. przez Krakowskie Przedmieście, Łazienki i Śródmieście Południowe.
Muzealne obiekty pozwolą zajrzeć za kulisy świata przedstawionego w powieści. Osoby uczestniczące w eksperckim oprowadzaniu "Suknia panny Łęckiej" przyjrzą się XIX-wiecznej modzie, a spotkanie poświęcone kulturze stołu pozwoli odkryć zasady, które rządziły życiem elit i zamożnego mieszczaństwa.
W ramach współpracy z Akademią Teatralną im. Aleksandra Zelwerowicza odbędą się czytania performatywne powieści Prusa - zarówno podczas spacerów po Łazienkach, jak i w muzealnych wnętrzach, a eksperymentalną propozycją dla licealistów będzie "IMPRO-LALKA" - warsztaty teatralne, podczas których młodzież, wspierana przez zawodowych aktorów, nie tylko zinterpretuje tekst, lecz także wpłynie na losy jego bohaterów. Dzięki improwizacji stworzy własne warianty wydarzeń i alternatywne zakończenia powieści.
Program nie jest skierowany wyłącznie do osób znających powieść Prusa. Rodzinne spotkania z cyklu "Odkrywcy Warszawy" pozwolą najmłodszym poznać XIX-wieczne miasto poprzez zabawę i działania twórcze. Uczestnicy odkryją sekrety warszawskiej reklamy, poznają dawne stroje i akcesoria, przejrzą stare mapy, by tropić ślady kolei, oraz rozwiążą zagadki związane z życiem mieszkańców i mieszkanek kamienic.
Program Lalka. Czytamy Warszawę na nowo pokazuje powieść Bolesława Prusa nie jako zamknięty szkolny kanon, ale jako pretekst do rozmowy o mieście, relacjach społecznych, kobietach, ambicjach, pieniądzach, prestiżu i wykluczeniu. Warszawa końca XIX wieku staje się dzięki temu punktem wyjścia do przyjrzenia się Warszawie współczesnej – jej mieszkańcom, problemom i przemianom.
Pełny program wydarzeń dostępny jest w ofercie edukacyjnej Muzeum Warszawy na www.muzeumwarszawy.pl
Zdjęcie wprowadzające: "Klęska urodzaju" autorstwa Edwarda Dwurnika, 1975 roku
