Od 2 września 2026 roku w Willi Gawrońskich w Warszawie będzie można oglądać wystawę Polski modernizm. Walka o piękno, która pokazuje polski modernizm nie jako jeden łatwo rozpoznawalny styl, lecz jako sposób myślenia o przedmiocie, funkcji i codziennym życiu. Ekspozycja Fundacji Visteria łączy historyczne przykłady sztuki i wzornictwa ze współczesnymi projektami. Warszawska odsłona została przygotowana specjalnie dla zabytkowej willi i nie jest powtórzeniem prezentacji z Milan Design Week 2026.
Polski modernizm wyrastał z niedoboru
Polski modernizm rozwijał się w szczególnych warunkach. Projektanci chcieli tworzyć przedmioty odpowiadające potrzebom nowoczesnego społeczeństwa, ale musieli mierzyć się z niedoborem materiałów, ograniczeniami technologicznymi i konsekwencjami burzliwej historii XX wieku. Zamiast traktować te warunki wyłącznie jako przeszkodę, często wykorzystywali dostępne surowce jako punkt wyjścia do eksperymentów. Len, konopie, drewno czy wióry stawały się materiałami, z których powstawały funkcjonalne i ambitne projekty.
W polskim wydaniu modernizm nie miał jednej formuły. Funkcjonalizm i geometryczne kształty spotykały się z rzemiosłem, ornamentem i eksperymentem. Niedobór nie stworzył więc jednego stylu, ale wpłynął na sposób pracy projektantów, którzy musieli szukać nowych rozwiązań w ramach dostępnych możliwości.
Dlaczego wystawa nosi tytuł Walka o piękno?
Tytuł ekspozycji nawiązuje do tekstu Ireny Krzywickiej z 1948 roku. Piękno nie oznaczało w nim wyłącznie atrakcyjnej formy. Było częścią znacznie większego projektu: poprawy jakości życia poprzez sztukę, architekturę, wzornictwo i kulturę materialną. Taka perspektywa pozwala spojrzeć na modernizm szerzej niż na zestaw charakterystycznych mebli czy budynków. Dobrze zaprojektowany przedmiot miał nie tylko wyglądać, ale przede wszystkim służyć człowiekowi. Projektowanie stawało się więc elementem społecznej zmiany i próbą tworzenia lepszego otoczenia do codziennego życia.
Willa Gawrońskich stanie się częścią wystawy
Pierwsza odsłona Polskiego modernizmu. Walki o piękno została zaprezentowana w kwietniu podczas Milan Design Week 2026 w Torre Velasca. Według Fundacji Visteria mediolańską ekspozycję odwiedziło ponad 18 tysięcy osób. Warszawska wersja nie została jednak pomyślana jako przeniesienie tego samego układu do innego budynku. Kuratorki Federica Sala i Anna Maga rozwijają opowieść, wykorzystując architekturę Willi Gawrońskich jako część ekspozycji.
Warszawska odsłona wystawy wykorzystuje kontrast między neobarokową architekturą Willi Gawrońskich a językiem modernizmu. Za scenografię odpowiada Zofia Wyganowska i jej studio projektowe. Fasada budynku zostanie częściowo przesłonięta zieloną instalacją przypominającą siatki stosowane podczas remontów. Gest ten odnosi się zarówno do tematu zmiany, jak i do przyszłości samej willi, która ma przejść rewitalizację i stać się siedzibą nowego prywatnego muzeum sztuki i designu. Zmiany pojawią się również we wnętrzach. Dekoracyjne elementy willi zostaną częściowo przesłonięte płaszczyznami w zieleni, złamanej bieli i czarnym stiuku, dzięki czemu historyczna architektura stanie się tłem dla prezentowanych prac. Zieleń nie jest przypadkowa - jej odcień został zaczerpnięty z prac Katarzyny Hałas, przede wszystkim z obecnego w nich zielonego szkła.
Kobro, Strzemiński, Modzelewski. Co będzie można zobaczyć?
Wystawa obejmuje różne okresy polskiego modernizmu: od przedwojennej awangardy i funkcjonalizmu, przez powojenne eksperymenty materiałowe, po współczesne reinterpretacje. Wśród prezentowanych twórców są m.in. Katarzyna Kobro, Władysław Strzemiński, Bohdan Lachert, Teresa Kruszewska, Maria Chomentowska, Julia Keilowa, Roman Modzelewski, Zbigniew Horbowy, Edward Krasiński i Wojciech Zamecznik.
Warszawska prezentacja została także wzbogacona o prace, których nie pokazywano w Mediolanie. Pojawią się dzieła Erny Rosenstein, Marii Jaremy i Jerzego Nowosielskiego, należące do kolekcji przyszłego muzeum. Dzięki temu ekspozycja mocniej pokazuje związki pomiędzy wzornictwem, architekturą i sztuką XX wieku. Jednym z przykładów pokazujących różnorodność polskiego modernizmu jest zestawienie funkcjonalistycznego leżaka Bohdana Lacherta z postmodernistycznym krzesłem Aleksandra Kuczmy. Wystawa nie próbuje bowiem stworzyć jednej definicji modernizmu. Pokazuje jego przemiany, sprzeczności oraz zmieniającą się relację między funkcją i formą.
Czego możemy dziś nauczyć się od modernistów?
Ten wątek nadaje wystawie szczególnie współczesny charakter. Modernizm rozwijał się w epoce wiary w przemysł i masową produkcję. Dziś projektowanie musi mierzyć się z innym problemem - nadprodukcją, nadmiarem przedmiotów i odpowiedzialnością za wykorzystane materiały. Dlatego doświadczenie projektantów tworzących w warunkach niedoboru może być interesujące również teraz. Nie chodzi o idealizowanie ograniczeń, lecz o pytanie, czy współczesne wzornictwo może ponownie mocniej koncentrować się na trwałości, funkcji, jakości i rzeczywistych potrzebach człowieka. W tym sensie tytułowa walka o piękno okazuje się nie tyle sporem o dekorację, ile rozmową o jakości życia.
Polski modernizm. Walka o piękno – kiedy można zobaczyć wystawę?
Wystawa będzie prezentowana w Willi Gawrońskich w Warszawie od 2 września do 11 października 2026 roku. Ekspozycję będzie można zwiedzać od środy do niedzieli w godzinach 12.00-19.00. Wstęp jest bezpłatny, ale obowiązuje wcześniejsza rejestracja na wejściówki za pośrednictwem strony Visteria Foundation. Wraz z wystawą zaplanowano również oprowadzania kuratorskie, spotkania z twórcami i ekspertami oraz wykłady poświęcone polskiemu modernizmowi i współczesnym wyzwaniom projektowania.
