Punktem wyjścia dla wystawy„Alina Szapocznikow / Nairy Baghramian” jest spotkanie dwóch odmiennych języków rzeźbiarskich, które podejmują zaskakująco zbieżne pytania o ludzkie ciało.
Alina Szapocznikow posługiwała się formą wprost odnoszącą się do ciała, podczas gdy Nairy Baghramian operuje abstrakcją i odniesieniami do form protetycznych. Zestawienie prac obu artystek ujawnia nieoczywiste pokrewieństwa - od zainteresowania traumą, chorobą i tym, co odpychające, po wspólne poczucie ironii i humoru.
Wystawa Alina Szapocznikow / Nairy Baghramian
Wystawa w warszawskiej Zachęcie pokazuje, jak dwie odmienne praktyki rzeźbiarskie podważają obowiązujące konwencje i poszerzają możliwości medium rzeźby. Na ekspozycji znalazło się ponad 30 prac Aliny Szapocznikow powstałych w latach 1959-1972, ukazujących drogę artystki od figuracji ku coraz bardziej eksperymentalnym i abstrakcyjnym poszukiwaniom związanym z ludzkim ciałem. Wśród prezentowanych dzieł znajdują się wczesne rzeźby inspirowane formami biologicznymi, przełomowa praca Noga - pierwsza wykonana na podstawie odlewu własnego ciała - a także nowatorskie rzeźby z poliuretanu i żywicy poliestrowej, w których torsy, nogi i brzuchy wydają się zawieszone w gęstej pianie. Wystawa obejmuje również cykl Nowotwory, powstały po diagnozie raka piersi u artystki, oraz jej ostatnią serię Zielnik (Herbier) - refleksję nad śmiertelnością, pamięcią i upływem czasu ucieleśnioną w spłaszczonych odlewach twarzy i ciała, zatopionych w żywicy.
Prace z cyklu Scruff of the Neck Nairy Baghramian, wybrane specjalnie z myślą o architekturze Zachęty i prezentowanych na wystawie dziełach Aliny Szapocznikow, odwołują się już samym tytułem do karku - delikatnej części tylnej strony szyi, której uchwycenie to gest kontroli lub prowadzenia. Artystka proponuje, by doświadczać przestrzeni galerii od jej „odwrotnej” strony - jakby wchodziło się do wnętrza ciała przez tył głowy i jamę ustną. Instytucja staje się tu metaforą społecznego organizmu. Montowane na ścianach rzeźby łączą polerowane odlewy aluminiowe z elementami z gipsu porcelanowego, wosku i gumy, przywodzącymi na myśl protezy dentystyczne i aparaty ortodontyczne. Traktując historyczne sale Zachęty jak parę szczęk lub aparat mowy, Baghramian wchodzi w dialog z Fotorzeźbami (1971) Aliny Szapocznikow, w których kawałki gumy do żucia, modelowane pracą mięśni twarzy, za sprawą fotografii zyskują status form rzeźbiarskich. Na wystawie prezentowana jest również monumentalna, podwieszana rzeźba Headgear (2016), wykonana z aluminium, gumy, silikonu, tkaniny i pianki. Jej forma przywodzi na myśl aparaty ortodontyczne, a zarazem skłania do refleksji nad systemami kontroli oraz nad tym, w jaki sposób instytucje kształtują nasze cielesne doświadczenie przestrzeni.
Zestawienie prac obu artystek ujawnia nieoczywiste pokrewieństwa - od zainteresowania traumą, chorobą i tym, co odpychające, po wspólne poczucie ironii i humoru. Wystawa pokazuje, jak dwie odmienne praktyki rzeźbiarskie podważają obowiązujące konwencje i poszerzają możliwości medium rzeźby.
Alina Szapocznikow
Alina Szapocznikow urodziła się w 1926 roku w Kaliszu, zmarła w 1973 roku w Praz-Coutant we Francji. Studiowała rzeźbę w Akademii Sztuk, Architektury i Wzornictwa w Pradze oraz w École Nationale Supérieure des Beaux-Arts w Paryżu. Do Polski wróciła w 1951 roku, a od 1963 roku mieszkała na stałe we Francji. W 1962 roku jako oficjalna reprezentantka Polski pokazała swoje prace na 31. Biennale Sztuki w Wenecji. Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki od wielu dekad konsekwentnie prezentuje jej twórczość - od pierwszej dużej wystawy monograficznej w 1957 roku, przez ważną wystawę przekrojową w 1967 roku, po obszerną retrospektywę w 1998 roku. Szapocznikow należy do grona najwybitniejszych polskich rzeźbiarek współczesnych, a jej dzieła znajdują się w kolekcjach muzeów w Polsce i za granicą, m.in. Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Modern w Londynie oraz Centre Pompidou w Paryżu.
Nairy Baghramian
Nairy Baghramian urodziła się w 1971 roku w Isfahanie. Opuściła Iran jako nastolatka po rewolucji islamskiej, od 1984 roku mieszka i pracuje w Berlinie. Jej twórczość, obejmująca rzeźbę, instalację, fotografię i rysunek, wyróżnia się odwagą eksperymentowania, świadomością historyczną i konceptualną precyzją. Artystka wykorzystuje szeroki repertuar technik, materiałów i form, podejmując refleksję nad przestrzennymi, architektonicznymi, społecznymi i politycznymi uwarunkowaniami sztuki współczesnej. Przy użyciu formalnego języka abstrakcji, w którym geometryczne kształty łączą się z organiczną materią, a procesy przemysłowe z gestem ręki, tworzy wieloznaczne rzeźby bada odporności.
Twórczość artystki była prezentowana na licznych wystawach na całym świecie, a jej dzieła znajdują się w kolekcjach m.in. Museum of Modern Art w Nowym Jorku, Tate Modern w Londynie, MUDAM Luxembourg oraz Centre Pompidou w Paryżu.
Wystawa „Alina Szapocznikow / Nairy Baghramian”
- Zachęta - Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa
- do 31 października 2027 roku
