Zabytkowe hale dawnej Fabryki Perun przy ul. Grochowskiej w Warszawie czeka gruntowna renowacja. Poprzemysłowy kompleks stanie się częścią nowej inwestycji mieszkaniowej, zachowując swój industrialny charakter.
We wrześniu 2026 roku rozpoczęły się prace na terenie dawnej Fabryki Perun na warszawskiej Pradze-Południe. Inwestycja Alides Polska, zaprojektowana przez pracownię WWAA, połączy współczesną zabudowę mieszkaniową z zachowanymi obiektami przemysłowymi.
Fabryka Perun - wraca do życia
Cztery historyczne hale zostaną odrestaurowane i przystosowane do funkcji usługowych. Historia Peruna sięga początków XX wieku. Przy Grochowskiej produkowano m.in. tlen oraz sprzęt i materiały spawalnicze. Firma zapisała się również w historii polskiego budownictwa - na przełomie lat 20. i 30. wykonała ważącą 700 ton spawaną konstrukcję warszawskiego gmachu PKO, wówczas największą tego typu w Europie.
Renowacja hal obejmie m.in. konserwację elementów dachów oraz odtworzenie wtórnie zamurowanych okien. Nowa architektura ma stanowić tło dla historycznej zabudowy, a osie widokowe wyeksponują ceglane hale.
Docelowo powstaną tu 242 mieszkania, lokale usługowe, tereny zielone i ścieżka edukacyjna poświęcona historii fabryki. Odrestaurowane fabryczne zabudowania mieszczące usługi, zaprojektowano jako otwarte przestrzenie pomiędzy budynkami mieszkalnymi. Nowe przejścia piesze pozwolą włączyć teren w codzienne życie sąsiedztwa.
Historia Kamionka - kolej zmieniła wszystko
Przemysłowa historia Kamionka, na której znajduje się dawna fabryka Perun, wiąże się przede wszystkim z rozwojem transportu. Uruchomienie Kolei Terespolskiej w 1866 roku, sąsiedztwo dworca i przebieg szosy terespolskiej stworzyły dogodne warunki do powstawania zakładów. Kolej dostarczała surowce i pozwalała wysyłać gotowe produkty na odległe rynki.
Przy Grochowskiej działała fabryka Jaegera i Zieglera, produkująca wstążki i koronki. Z czasem jej asortyment poszerzono o wyroby związane z rozwojem lotnictwa, między innymi amortyzatory do samolotów. Historia tego zakładu pokazuje więc drogę od dodatków do ubrań do elementów nowoczesnych maszyn. Kamionek stał się miejscem produkcji bardzo różnych przedmiotów. Na terenach przy Mińskiej działała manufaktura lniana i jutowa, później zakłady amunicyjne „Pocisk”, a po wojnie Warszawska Fabryka Motocykli. Stąd wyjeżdżały znane skutery Osa.
Przemysłowe dziedzictwo
Jednym z materialnych śladów tych historii jest dawna Fabryka Perun przy Grochowskiej 301/305. Od 1913 roku w jej ceglanych zabudowaniach działał zakład związany z produkcją gazów technicznych i sprzętu spawalniczego. Obok czekolady, motocykli i wyrobów włókienniczych to właśnie Perun budował przemysłowe znaczenie Kamionka.
Szczególne miejsce w historii Kamionka zajmuje oczywiście Jan Wedel. W latach 1927-1931 zbudował tu nową fabrykę, przenosząc produkcję czekolady na prawy brzeg Wisły. Nowoczesny zakład zmienił krajobraz okolicy, a marka stała się jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli warszawskiej przedsiębiorczości. Wedel dbał również o otoczenie pracy. Przy fabryce Wedla funkcjonowały między innymi stołówka, biblioteka, ambulatorium, przedszkole i klub sportowy. Pracownicy mogli korzystać z ośrodka wypoczynkowego w Świdrze oraz ogródków działkowych w pobliżu Parku Skaryszewskiego. Z jego działalnością wiążą się także historie, które brzmią jak gotowe scenariusze filmowe. W 1936 roku przedsiębiorca kupił firmowy samolot, którym przewożono słodycze między innymi do Gdyni i Paryża. Przy wejściu do Parku Skaryszewskiego ustawił automat do sprzedaży słodyczy, według Muzeum Warszawy pierwszy taki w mieście.
Od weterynarii do muzyki
Inny zaskakujący rozdział kryje kompleks przy Grochowskiej 272, związany dziś z Sinfonią Varsovią. Powstał jako siedziba Instytutu Weterynaryjnego. Lokalizacja na granicy Kamionka i Grochowa miała praktyczne uzasadnienie: w sąsiedztwie znajdowało się targowisko koni i bydła, zapewniające uczelni dostęp do zwierząt potrzebnych w badaniach i nauczaniu. Dawne zaplecze naukowe zyskało z czasem muzyczną funkcję.
Przemysłowy Kamionek miał także swój zielony kontrapunkt. Park Skaryszewski, projektowany przez głównego ogrodnika Warszawy Franciszka Szaniora i tworzony w latach 1905-1916, powstał na dawnych łąkach Skaryszewa. Jego krajobrazowy układ, stawy i rozległe aleje pozwalały odpocząć od rytmu pobliskich zakładów.
”W historii Kamionka jak w soczewce przeglądają się dzieje europejskiej metropolii. Najpierw był tu nadrzeczna osada, potem wieś kościelna, przemysłowo-robotnicze przedmieście, peerelowska dzielnica fabryczna. Po przemianach 1989 roku postindustrialna okolica, która przechodzi chyba najbardziej spektakularną transformację na terenie prawobrzeżnej Warszawy. W pofabrycznych budynkach i przestarzeniach powstają zarówno nie tylko mieszkania, nowe lokale usługowe i gastronomiczne. Przenoszą tu swoje siedziby redakcje ogólnopolskich mediów, działa prywatny uniwersytet, biura, start upy” - mówi Cezary Polak, dziennikarz Polskiego Radia RDC, współautor książek, autor wielu artykułów i audycji o dziejach okolicy.
Kamionek nie ma jednego symbolu ani jednej opowieści. Jego tożsamość tworzą królewskie elekcje, przedsiębiorcy, fabryczni pracownicy i mieszkańcy. Ich historie sprawiają, że ten fragment Warszawy pozostaje miejscem, które warto poznawać także poza głównymi turystycznymi trasami. Kolejnym etapem zmian ma być trzecia linia metra. Dla mieszkańców Kamionka najważniejszym punktem nowej trasy będzie stacja Mińska. Nowe połączenie uzupełni sieć transportową okolicy, która przed ponad stu laty zaczęła się rozwijać dzięki kolei. W przemianie Kamionka spotykają się różne wątki historii prawobrzeżnej Warszawy. Rozpoczęta przez Alides Polska modernizacja hal dawnej Fabryki Perun i nadanie tej części ul. Grochowskiej drugiego życia, pozwalają pamiętać o tych, którzy tworzyli ją wcześniej.
