Cepelia przez dekady kształtowała gust Polaków, wprowadzała ludowe wzory do nowoczesnych wnętrz i promowała rodzime rzemiosło na świecie. Na wystawie „Obywatelka Cepelia” powraca nie tylko jako sentymentalne wspomnienie PRL-u, lecz także jako ważny rozdział historii polskiego wzornictwa.
Kolorowe kilimy, ręcznie tkane tkaniny, ceramiczne figurki, meble inspirowane ludowym rzemiosłem i charakterystyczne wzory, które na trwałe zapisały się w wizualnej pamięci kilku pokoleń. Dla jednych Cepelia jest symbolem autentycznego rękodzieła i niepowtarzalnej estetyki, dla innych - synonimem folklorystycznego kiczu i państwowej polityki kulturalnej czasów PRL-u.
Wystawa „Obywatelka Cepelia” w Muzeum Narodowym w Krakowie
Wystawa „Obywatelka Cepelia” w Muzeum Narodowym w Krakowie proponuje spojrzenie wykraczające poza te uproszczenia. Pokazuje instytucję, która przez cztery dekady nie tylko kształtowała codzienne otoczenie Polaków, lecz także odegrała istotną rolę w rozwoju rodzimego designu. Założona w 1949 roku Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego była czymś znacznie więcej niż siecią sklepów z wyrobami ludowymi. Stanowiła rozbudowany system łączący projektowanie, produkcję, badania, promocję i handel. W okresie największego rozkwitu skupiała niemal sto spółdzielni wytwórczych, prowadziła ponad trzysta punktów sprzedaży w Polsce, a jej reprezentacyjne salony działały również za granicą, między innymi w Brukseli i Nowym Jorku. W szczytowym momencie zatrudniała nawet 45 tysięcy osób. Ta imponująca skala pozwala zrozumieć, jak silnie Cepelia oddziaływała na estetykę polskich domów, modę i wyobrażenia o narodowej tradycji.
Krakowska ekspozycja, przygotowana przez kuratorów Piotra Kordubę i Annę Wiszniewską, odsłania wielowymiarowość tego zjawiska. Obok przedmiotów inspirowanych tradycyjną kulturą ludową pojawiają się projekty o wyraźnie modernistycznym charakterze, realizacje retro, biżuteria, moda, plakaty i przedmioty codziennego użytku. Szczególnie interesujące okazuje się zestawienie unikatowych dzieł i krótkich serii autorskich z produkcją masową oraz przykładami tak zwanego cepeliowskiego kiczu. To właśnie w tych kontrastach ujawnia się niejednoznaczność instytucji, która potrafiła łączyć artystyczny eksperyment z komercją, a lokalne tradycje z nowoczesnym językiem projektowania.
Ważne miejsce na wystawie zajmuje twórczość wybitnych artystów współpracujących z Cepelią. Wśród nich znaleźli się Jolanta Owidzka i Wojciech Sadley, których dokonania w dziedzinie tkaniny artystycznej wykraczały daleko poza użytkowe rozumienie rzemiosła, oraz Helena i Lech Grześkiewiczowie, związani z ceramiką. Ich prace przypominają, że za szyldem Cepelii kryły się nie tylko przedmioty produkowane na szeroką skalę, lecz także oryginalne poszukiwania formalne, eksperymenty materiałowe i indywidualne wizje twórcze.
Większość prezentowanych eksponatów nie była dotąd publikowana ani pokazywana publicznie. Pochodzą zarówno ze zbiorów muzealnych, jak i prywatnych kolekcji, co samo w sobie wiele mówi o zmieniającym się statusie cepeliowskiego dziedzictwa. Przedmioty przez lata traktowane jako zwyczajne wyposażenie mieszkań lub pamiątki z minionej epoki coraz częściej stają się obiektami kolekcjonerskiego zainteresowania. Współczesna fascynacja rękodziełem, naturalnymi materiałami i wzornictwem vintage sprawia, że wiele dawnych projektów zyskuje nowe życie i nowe interpretacje.
Wystawa „Obywatelka Cepelia” nie jest jednak wyłącznie nostalgiczną podróżą do przeszłości. To również opowieść o napięciach między autentycznością a stylizacją, twórczą swobodą a państwowym systemem produkcji, sztuką a przedmiotem użytkowym. Wystawa skłania do refleksji nad tym, jak kształtowały się nasze estetyczne upodobania i dlaczego przedmioty niegdyś wszechobecne dziś potrafią budzić tak odmienne emocje.
Ekspozycję uzupełnia program edukacyjny oparty na międzypokoleniowym dialogu. Zwiedzający mogą dzielić się wspomnieniami za pośrednictwem specjalnego „Rozmownika”, oglądać materiały filmowe oraz poznawać faktury i właściwości materiałów dzięki instalacji sensorycznej. Towarzyszący wystawie katalog poszerza opowieść o zagadnienia, których nie udało się w pełni przedstawić w muzealnej przestrzeni.
Krakowska wystawa przypomina, że historia polskiego wzornictwa nie składa się wyłącznie z nazwisk wielkich projektantów i ikonicznych mebli. Tworzą ją również przedmioty codzienne, tkaniny, ceramika i dekoracje, które przez lata współkształtowały nasze domy. Cepelia, przez długi czas postrzegana przede wszystkim przez pryzmat PRL-owskiej nostalgii, okazuje się zjawiskiem znacznie bardziej złożonym i wartym ponownego odkrycia.
Wystawa „Obywatelka Cepelia”
- Muzeum Narodowe w Krakowie, Gmach Główny,
- do 21 lutego 2027 roku
