Jak z płaskiej blachy powstają rzeźby, meble, a nawet samochód? Oskar Zięta od ponad 20 lat przesuwa granice designu, sztuki i inżynierii. Wystawa „Oskar Zięta. Proces” w warszawskim Instytucie Wzornictwa Przemysłowego odkrywa kulisy jego eksperymentów – od słynnego stołka Plopp po futurystyczny pojazd Ultre.
W świecie Oskara Zięty metal traci swoją pozorną sztywność, przybierając zaskakujące, niemal organiczne kształty. Stalowe tafle zamieniają się w rzeźbiarskie obiekty, lekkie meble i monumentalne instalacje architektoniczne. Wszystko za sprawą autorskiej technologii FiDU, która pozwala projektantowi nadawać płaskim arkuszom metalu trójwymiarową formę za pomocą sprężonego powietrza.
Wystawa „Oskar Zięta. Proces”, prezentowana od 19 do 29 października 2026 roku w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie, przybliża dwie dekady eksperymentów jednego z najbardziej rozpoznawalnych polskich projektantów. Nie jest jednak tradycyjną retrospektywą. Zamiast uporządkowanej chronologicznie kolekcji gotowych dzieł zwiedzający poznają proces ich powstawania - pełen prób, nieoczekiwanych odkryć i technologicznych wyzwań.
Technologia FiDU. Kiedy deformacja staje się sztuką
Sercem ekspozycji jest stół badawczo-rozwojowy, wokół którego rozwija się opowieść o technologii FiDU. To właśnie ona stanowi fundament twórczości Oskara Zięty, łącząc przemysłową precyzję z artystycznym eksperymentem.
Metoda polega na szczelnym spawaniu krawędzi odpowiednio wyciętych metalowych arkuszy, a następnie nadawaniu im objętości pod wpływem ciśnienia. W ten sposób płaski materiał zmienia się w przestrzenną, stabilną konstrukcję. Ostateczny kształt nie jest jednak całkowicie przewidywalny. Projektant wykorzystuje naturalne właściwości metalu, pozwalając mu częściowo współdecydować o formie. To podejście określa mianem „kontrolowanej utraty kontroli”.
Na wystawie można prześledzić kolejne etapy rozwoju tej technologii – od pierwszych prób i prototypów po współczesne zastosowania w designie, architekturze i inżynierii.
Stołek Plopp - ikona polskiego designu
Jednym z najważniejszych bohaterów wystawy jest Plopp, czyli Polski Ludowy Obiekt Pompowany Powietrzem. Charakterystyczny metalowy stołek, którego miękkie, obłe kształty przypominają nadmuchany balon, stał się symbolem twórczości Oskara Zięty i jednym z najbardziej rozpoznawalnych obiektów współczesnego polskiego wzornictwa.
Ekspozycja pozwala spojrzeć na Ploppa z zupełnie innej perspektywy. Obok gotowego produktu pojawiają się jego wcześniejsze prototypy, modele i kolejne stadia deformacji metalu. Dokumentują one moment, w którym pozorny błąd technologiczny przekształcił się w świadomie wykorzystywaną metodę projektowania.
To właśnie ta historia najlepiej oddaje ideę wystawy: równie ważny jak gotowy obiekt jest proces prowadzący do jego powstania.
Od krzesła Ultraleggera do monumentalnych instalacji
Eksperymenty Zięty nie ograniczają się do przedmiotów codziennego użytku. Projektant od lat bada możliwości tworzenia konstrukcji, które przy minimalnym zużyciu materiału zachowują wysoką wytrzymałość.
Jednym z najbardziej spektakularnych przykładów jest Ultraleggera – aluminiowe krzesło ważące zaledwie 1,66 kg, które według danych projektanta wytrzymuje obciążenie sięgające 1,2 tony. Obiekt stanowi manifest filozofii projektowania opartej na ultralekkości, optymalizacji konstrukcji i monomateriałowości.
Podobne zasady Zięta przenosi na znacznie większą skalę. Na wystawie pojawiają się odniesienia do takich realizacji jak Nawa, Hempel czy Whispers, w których metalowe struktury nabierają architektonicznego i rzeźbiarskiego charakteru.
Zwiedzający mogą zobaczyć również stalowe profile stanowiące podstawę instalacji Blow & Roll, zaprezentowanej w 2010 roku w londyńskim Victoria and Albert Museum. Ważnym elementem ekspozycji jest także ławka Whispers, widoczna już przez witryny Instytutu Wzornictwa Przemysłowego. Obiekt stanowi symboliczną klamrę spinającą londyńskie realizacje projektanta. W 2025 roku instalacja Whispers otwierała London Festival of Architecture, a następnie była prezentowana m.in. podczas ICFF w Nowym Jorku i Maison&Objet w Paryżu.
Ultre - samochód przyszłości według Oskara Zięty
Jedną z największych niespodzianek wystawy jest Ultre™ – ultralekki mikropojazd będący efektem wieloletnich badań Oskara Zięty nad nowymi formami mobilności. Projekt pokazuje, jak rozwiązania opracowane pierwotnie z myślą o meblach i obiektach użytkowych mogą znaleźć zastosowanie w konstrukcji pojazdów.
Ultre™ Mobility stanowi kolejny etap rozwoju technologii FiDU i projektowej filozofii Zięty. Od niewielkiego metalowego stołka droga prowadzi do ultralekkiej ramy samochodu, w której kluczową rolę odgrywają wytrzymałość, ograniczenie masy i efektywne wykorzystanie materiału.
Mikropojazd miał swoją premierę podczas Europejskiego Kongresu Gospodarczego w 2025 roku. Teraz po raz pierwszy pojawia się na wystawie poświęconej jednocześnie sztuce i designowi, w bezpośrednim sąsiedztwie wcześniejszych realizacji projektanta. Dzięki temu Ultre™ nie jest prezentowany jako odrębny eksperyment technologiczny, lecz jako naturalna kontynuacja ponad dwóch dekad poszukiwań.
Nie tylko gotowe dzieła. Wystawa odsłania kulisy projektowania
„Oskar Zięta. Proces” pozwala zajrzeć za kulisy pracy projektanta. Zamiast skupiać się wyłącznie na efektownych, wypolerowanych powierzchniach gotowych obiektów, ekspozycja pokazuje także szkice, modele, przekroje, profile konstrukcyjne i dokumentację kolejnych prób.
To opowieść o projektowaniu jako nieustannym eksperymencie, w którym granice między sztuką, nauką, rzemiosłem i technologią stopniowo się zacierają. Technologia FiDU nie jest tu zamkniętym wynalazkiem, lecz narzędziem, które wraz z kolejnymi zastosowaniami ujawnia nowe możliwości.
Od metalowej rzeźby do rewitalizacji fabryki. Alides Polska partnerem wystawy
Partnerem wystawy jest Alides Polska, deweloper realizujący inwestycję mieszkaniową na terenie dawnej fabryki Perun na warszawskiej Pradze. Choć projektowanie metalowych obiektów i rewitalizacja poprzemysłowych terenów wydają się odległymi dziedzinami, łączy je wspólny wątek – technologia spawania i idea twórczej transformacji.
W przypadku Oskara Zięty spawanie jest jednym z kluczowych etapów procesu FiDU. Precyzyjnie wycięte arkusze metalu, połączone szczelnymi spoinami, pod wpływem ciśnienia zmieniają się w przestrzenne formy o nowych właściwościach.
Z kolei historia fabryki Perun wiąże się z rozwojem polskiego przemysłu spawalniczego. Dziś teren dawnego zakładu przechodzi przemianę w nową przestrzeń mieszkaniową, projektowaną przez pracownię WWAA. Przemysłowe dziedzictwo miejsca staje się punktem wyjścia do nadania mu współczesnej funkcji.
Oba przedsięwzięcia łączy przekonanie, że istniejące materiały, technologie i przestrzenie mogą zyskać zupełnie nowe znaczenie.
„Oskar Zięta. Proces” - gdzie i kiedy można zobaczyć wystawę?
Wystawa odbywa się do 29 października 2026 roku w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego w Warszawie. Termin ekspozycji zbiega się z wydarzeniami Warsaw Home i Warsaw Design Week, przyciągającymi do stolicy przedstawicieli międzynarodowego środowiska projektowego.
„Oskar Zięta. Proces” to okazja, by przyjrzeć się nie tylko najbardziej znanym realizacjom polskiego projektanta, ale przede wszystkim zrozumieć idee stojące za ich powstaniem. Od stołka Plopp, przez ultralekkie konstrukcje i monumentalne rzeźby, aż po pojazd Ultre™ - wszystkie te projekty są kolejnymi odsłonami tego samego eksperymentu, który wciąż trwa.
