Hanna Lachert była jedną z najważniejszych postaci polskiego projektowania wnętrz i mebli XX wieku. Uważne podejście do użytkownika czyni jej dorobek jednym z najbardziej nowoczesnych, nie tylko w polskim designie XX wieku, ale również w historii europejskiego modernizmu.
Ze zdjęć wyłania się dziewczyna pogodna i wesoła. Jej twarz rozjaśnia junacki uśmiech. Na fotografii, która ukazuje ją jako starszą już panią, jest pełna życia, a jej oczy się śmieją. Zdjęcia nie kłamią. Istotnie Hanna Lachert czerpała z życia to, co najlepsze, nigdy się nie wahając. Rozwiodła się, by poślubić miłość swojego życia. W młodości podróżowała po świecie, wędrowała po górach, szusowała na nartach, wygłupiała się na balach. Niespożytą energią zarażała wszystkich, czym zyskała sobie w rodzinie przydomek Powierucha.
Życie Hanny Lachert było pełne kontrastów. Panienka z dobrego ziemiańskiego domu, córka damy, była łobuziarą, skłonną do łamania zasad. Niezwykle pracowita, ale zawsze znajdująca czas na wakacje ze znajomymi i uroczyste biesiady z rodziną. Współczująca sanitariuszka w powstaniu warszawskim, ale i działaczka podziemia, której brawura często zakrawała na głupotę i kuszenie losu. Odpowiedzialna i zorganizowana, lecz nieraz zachowująca się jak zakochana nastolatka. Wreszcie troskliwa matka, babcia i teściowa, która potrafiła zaleźć swojej rodzinie za skórę i obrazić się na całe tygodnie, ale w razie potrzeby gotowa była zrobić dla swoich bliskich wszystko - tak opisuje ją Katarzyny Jasiołek w książce "Hanna Lachert. Wygoda ważniejsza niż piękno", wydanej przez Marginesy w 2022 roku.
Kim była Hanna Lachert?
Hanna Lachert, urodzona w 1900 roku, należała do pokolenia twórców, które kształtowało się w czasie gwałtownych przemian społecznych, technologicznych i kulturowych. To właśnie te zmiany wpłynęły na jej sposób myślenia o projektowaniu jako dziedzinie odpowiedzialnej społecznie, bliskiej codziennemu życiu i realnym potrzebom człowieka.
Wykształcenie zdobyła w Warszawie, w środowisku silnie otwartym na nowe idee płynące z Zachodu, zwłaszcza z kręgów Bauhausu i funkcjonalizmu. Już na wczesnym etapie kariery Hannę Lachert interesowało nie tyle projektowanie luksusowych, reprezentacyjnych wnętrz, ile tworzenie przemyślanych, ergonomicznych przestrzeni mieszkalnych, które miały poprawiać jakość życia zwykłych ludzi. Uważała, że dobre wzornictwo nie powinno być przywilejem elit, lecz elementem codzienności, dostępnym szerokim grupom społecznym.
Istotnym momentem w jej życiu zawodowym było małżeństwo z architektem Krzysztofem Lachertem, synem słynnego Bohdana Lacherta, który zasłynął z projektu warszawskiego osiedla Muranów. Z Krzysztofem tworzyła nie tylko związek prywatny, ale także twórczy duet. Ich współpraca opierała się na wspólnych wartościach: racjonalności, funkcjonalności i przekonaniu, że przestrzeń powinna służyć człowiekowi, a nie odwrotnie.
Okres powojenny stał się dla Hanny Lachert czasem szczególnie intensywnej pracy. Zniszczenia wojenne i potrzeba odbudowy kraju postawiły przed projektantami zupełnie nowe wyzwania. Lachert aktywnie uczestniczyła w tworzeniu koncepcji mieszkań dla odbudowującej się Warszawy, projektując wnętrza małych lokali, które musiały być jednocześnie tanie, funkcjonalne i wygodne.
Hanna Lachert - krzesło z guzikiem
Szczególne miejsce w jej działalności zajmowała współpraca ze Spółdzielnią ŁAD, jedną z najważniejszych instytucji polskiego wzornictwa. To tam powstawały meble łączące nowoczesną formę z wysoką jakością rzemiosła. Lachert projektowała przedmioty proste, pozbawione zbędnych ozdobników, ale starannie dopracowane pod względem proporcji, materiału i detalu. Drewno, sklejka i naturalne tkaniny były dla niej nie tylko surowcem, lecz także nośnikiem ciepła i humanistycznego wymiaru modernizmu.
W ramach współpracy z ŁAD-em Lachert projektowała krzesła (jedno z najbardziej znanych to Muszelka z charakterystycznym "guzikiem") i stoliki kawowe (kwadratowy stolik z zaokrąglonymi narożnikami i z czarną szklaną płytą umieszczoną na drewnianym blacie). Poza tym tworzyła biurka i szafy, które łączyły nowoczesną formę z wysoką jakością wykonania. Meble Hanny Lachert wyróżniały się ergonomią i oszczędną formą. Oparcia miały odpowiednie nachylenie, siedziska i blaty właściwą wysokość, a całość była podporządkowana wygodzie użytkownika.
Lachert dużą wagę przywiązywała do mebli wbudowanych i wielofunkcyjnych. Projektowała szafy wnękowe, składane stoły, łóżka z pojemnikami na pościel czy modułowe regały, które można było dostosowywać do zmieniających się potrzeb mieszkańców. Stół bywał jednocześnie biurkiem, a regały dzieliły przestrzeń, nie zamykając jej wizualnie. Takie rozwiązania odpowiadały realiom ciasnych mieszkań i wyrażały troskę o funkcjonalność codziennego życia. Meble nie miały dominować przestrzeni, lecz ją porządkować i wspierać codzienne życie. Było to podejście wyprzedzające swoje czasy, bliskie ideom współczesnego designu.
Hanna Lachert - twórczyni wnętrz
Twórczość Hanny Lachert była wyjątkowo spójna i konsekwentna, a jednocześnie bardzo szeroka – obejmowała zarówno projektowanie mebli, jak i kompleksowe aranżacje wnętrz mieszkalnych i wystawowych. Wśród wnętrz budynków użyteczności publicznej znajdują się m.in. wnętrza Pałacu Kultury, katowickiego Spodka, szklanego pawilonu Cepelii, hall i księgarni w warszawskim Domu Studenckim "Mikrus", licznych kawiarni i sklepów odzieżowych.
Lachert nie traktowała projektów jako pojedynczych obiektów oderwanych od kontekstu, lecz zawsze myślała całościowo: o przestrzeni, użytkowniku, rytmie codziennych czynności i realnych warunkach życia. To właśnie wtedy w pełni ujawnił się jej talent do racjonalnego gospodarowania przestrzenią. Projektowała wnętrza z myślą o przeciętnym użytkowniku (rodzinie, pracujących kobietach, dzieciach), które zakładały logiczny układ pomieszczeń, ograniczenie zbędnych ścian oraz maksymalne wykorzystanie przestrzeni pionowej. Analizowała dokładnie ciągi komunikacyjne, sposób poruszania się po mieszkaniu, przechowywania rzeczy, odpoczynku i pracy domowej. Jej kuchnie miały usprawniać codzienne obowiązki , skracać czas pracy i zmniejszać jej uciążliwość. Dbała o odpowiednią wysokość blatów czy logiczne rozmieszczenie sprzętów i szafek, co było wówczas podejściem nowatorskim.
Hanna Lachert zmarła 18 kwietnia 2021 roku, pozostawiając po sobie dorobek, który do dziś jest przedmiotem badań historyków sztuki i inspiracją dla współczesnych projektantów. Jej prace uznaje się za fundament polskiego modernizmu we wnętrzarstwie i wzornictwie mebli, a ona sama bywa określana jako jedna z pionierek myślenia o designie w kategoriach społecznej odpowiedzialności.
Choć w swoich czasach jej meble nie zawsze były doceniane, dziś uznawane są za klasykę polskiego wzornictwa. Ich ponadczasowość wynika z konsekwencji projektowej i głębokiego zrozumienia potrzeb użytkownika. Współczesny odbiorca dostrzega w nich to, co dla Lachert było najważniejsze: uczciwość formy, funkcjonalność i szacunek dla człowieka. Dzięki temu jej meble pozostają aktualne, mimo zmieniających się trendów i estetyk.
